Zasady włoskiego systemu kształcenia uczniów niepełnosprawnych

Leave a comment Sens i granice zmiany edukacyjnej Leave a comment

W ponad 25-letnim okresie, który upłynął od uchwalenia Ustawy nr 517 włoski system kształcenia niepełnosprawnych podlegał różnym zmianom. Zmiany te nie naruszały jednak trzech konstytutywnych zasad, którym system jest wierny po dziś dzień. Po pierwsze zatem, we Włoszech utrzymano prawne gwarancje do niesegregacyjnego kształcenia dla uczniów niepełnosprawnych. Tamtejsi rodzice nie mają prawa wyboru między szkołą lub klasą specjalną a normalną placówką, ale i szkoła nie może odmówić przyjęcia dziecka w okresie obowiązku szkolnego. Klasy specjalne najdłużej utrzymywały się w południowym Tyrolu, zamieszkiwanym przez mniejszość niemieckojęzyczną. Jednak i one zostały zlikwidowane na mocy Dekretu Prezydenta Republiki nr 104 z 1992 r. Przesłanką tej decyzji była nadreprezentatywność dzieci z rodzin o niskim statusie społeczno- -kulturowym w tych klasach (por. Schóler, 1996b, s. 35). Prawo wszystkich uczniów do uczęszczania do normalnej szkoły czyni integrację bez wyjątkową. Rozwiązanie takie niesie ze sobą poważne problemy, zwłaszcza w obszarze kształcenia uczniów ze znaczną niepełnosprawnością intelektualną i zaburzeniami złożonymi. Ma jednak także niezaprzeczalne zalety. Przede wszystkim czyni ono system przejrzystym, przez co zapobiega se- 234 lekcji uczniów niepełnosprawnych do różnych form kształcenia ze względu na miejsce zamieszkania i pochodzenie społeczne oraz znacznie ogranicza naturalne dążenia szkół do wykorzystywania form segregacyjnych jako sposobu odciążania z obowiązku kształcenia uczniów nastręczających problemy. Po drugie, do włoskiego systemu kształcenia niepełnosprawnych na trwałe weszła zasada rejonowości. Uczniowie niepełnosprawni kształceni są zatem w zwykłych szkołach, zgodnie z ich miejscem zamieszkania. W odróżnieniu od wielu innych krajów we Włoszech nie tworzy się specjalnych placówek integracyjnych. Zalety takiego rozwiązania dla samych niepełnosprawnych dzieci, choćby takie, jak łatwość utrzymywania kontaktów pozaszkolnych z kolegami klasowymi czy krótki dojazd do szkoły, są oczywiste. Zasada rejonowości ma także – rzadziej dostrzegane zalety systemowe. Zmusza ona każdą placówkę w systemie do dostosowania metod i organizacji pracy do nauczania grup zróżnicowanych pod względem sprawności, a tym samym infrastrukturę proinergracyjną czyni powszechną. Z infrastruktury tej, zarówno materialnej, w postaci systemu pomocy dydaktycznych, jak i niematerialnej, czyli kompetencji nauczycieli, korzystają wszyscy uczniowie. Nakłady ponoszone na niesegregacyjne kształcenie zmieniają cały system szkolny i służą w jakimś stopniu wszystkim uczniom.